ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੇਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਾਂ, ਮਹੀਂਸ, ਬੱਕਰੀ, ਭੇਡ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀਆਂ ਵਰਗੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਖੁਰਾਕ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜਦਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸੀਧੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਧ, ਘੀ, ਦਹੀਂ, ਮੱਖਣ ਤੇ ਮਾਸ ਵਰਗੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਖਾਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਕਿਸਾਨੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਫਸਲ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਪਸ਼ੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਮੁਰਗੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਆਮਦਨ ਮਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਖਾਦ (ਗੋਬਰ) ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ: ਦੂਧ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ- ਗਾਂ ਅਤੇ ਮਹੀਂਸ ਦੂਧ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਧ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ- ਬੱਕਰੀ, ਭੇਡ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗੀਆਂ ਮਾਸ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਪਾਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਮਕਾਜੀ ਪਸ਼ੂ- ਬੈਲ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਊਠ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੋਲਟਰੀ ਪਸ਼ੂ- ਮੁਰਗੀਆਂ, ਬਤਖ਼ਾਂ ਅਤੇ ਟਰਕੀ ਅੰਡੇ ਤੇ ਮਾਸ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਦੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਟੀਕਾਕਰਣ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਵੈਟਰਨਰੀ ਚੈਕਅੱਪ ਕਰਾਉਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਚਾਰਾ, ਸੁਕਾ ਚਾਰਾ ਅਤੇ ਦਾਣਾ ਮਿਲਾਕੇ ਖਿਲਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੋਲਟਰੀ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ, ਮੱਖਣ, ਘੀ, ਪਨੀਰ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਵੱਧ ਲਾਭ ਕਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਬਰ ਗੈਸ ਤੋਂ ਇੰਧਨ ਅਤੇ ਖਾਦ ਦੋਵਾਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਮੜਾ, ਉਨ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਮਦਨ, ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਖਾਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।